Muziektherapie: een aanstekelijk medicijn bij dementie

Het is woensdagmiddag drie uur. Meneer Janssen zit in een stoel bijna emotieloos voor zich uit te kijken; verloren in zijn eigen wereld. Zo zit hij bijna elke dag. Z’n dochter komt vaak op bezoek, maar ook zij kan moeilijk contact maken. Vandaag laat ze haar vader echter naar jazzmuziek van Glenn Miller en Bing Crosby luisteren. Net na de oorlog danste hij op deze muziek. Eerst lijkt hij niet te reageren, maar dan bewegen zijn handen en zingt hij sommige woorden mee. Na een kwartier kan ze zelfs een klein gesprek met hem voeren. Een emotioneel moment, want haar vader sprak al ruim een maand niet meer.

Verhalen als deze zien en horen we steeds vaker. Muziek heeft invloed op gedrag en emoties. Zoveel dat het wordt toegepast in therapie. We spraken met Dr. Susan van Hooren, lector van het landelijk lectoraat KenVaK. Zij doet onderzoek naar het effect van muziektherapie bij dementie.

Voor wie is muziektherapie bedoeld?
“Muziektherapie is een therapie voor veel verschillende doelgroepen, waaronder ook voor ouderen. Het is met name geschikt voor ouderen met dementie en gedragsproblemen. Zo’n 85% van mensen met dementie zal in de loop van het ziekteproces met gedragsproblemen in aanraking komen. Muziek kan bepaalde emoties oproepen en daarmee de gemoedstoestand van een patiënt positief beïnvloeden. Mensen met dementie kunnen vaak nog goed meezingen met een melodie, terwijl ze allerlei andere zaken vergeten. Muziek ondersteunt op die manier het geheugen. Hierdoor kunnen we muziek heel doelgericht als therapie inzetten.”

Wat is de toegevoegde waarde van muziektherapie?
“Je ziet dat snel naar medicatie gegrepen wordt wanneer men gedragsproblemen bij mensen met dementie wil verminderen. Medicatie heeft echter bijwerkingen. Als iemand meerdere soorten medicijnen moet nemen, kun je last krijgen van polyfarmacie—dit is wanneer medicijnen elkaar beïnvloeden. Dit zorgt meestal voor extra bijwerkingen. Daarom is het belangrijk alternatieven te zoeken waar geen medicatie bij nodig is. Muziektherapie is hier uitermate geschikt voor, maar er is nog weinig over bekend.”

Zijn er verschillende vormen van muziektherapie?
“Je hebt twee vormen; de receptieve (luister-) therapie en de actieve (zing/speel-) therapie. Welke vorm gebruikt wordt, is heel erg afhankelijk van het stadium waarin mensen met dementie zich bevinden. Toch kan in elk stadium nog gebruik worden gemaakt van muziektherapie. Zelfs mensen in de laatste stadia reageren nog op muziek. Het lichaam blijft namelijk vaak reageren, zelfs als de patiënt zelf zich nauwelijks meer uit. Voor mensen in een minder gevorderd stadium is het actief muziek maken heel belangrijk, omdat ze hierbij ook bewegen. Het is aangetoond dat beweging de hersenen stimuleert en daardoor gezonder houdt. Het heeft in dat geval dus een tweevoudige werking.”

Wat kan muziektherapie betekenen voor mensen met dementie?
“In de praktijk hoor je met name dat welbevinden en kwaliteit van leven verbeteren. Mensen worden rustiger en zijn meer ontspannen. Hierdoor is het ook makkelijker om andere dingen, zoals korte gesprekken, te ondernemen met de mensen met dementie. Je ziet ook duidelijk dat het ook weerslag heeft op professionals—zoals verzorgenden en verpleegkundigen. Die gaan bijvoorbeeld zelf mee neuriën. De hele sfeer verbetert dus en dat heeft impact.”

Kunt u een voorbeeld geven van hoe iemand baat kan hebben van muziektherapie?
“Ik vind het volgende verhaal erg mooi. Het gaat over iemand die door afasie moeilijk kon praten. Zijn therapeut wilde hem helpen met muziektherapie. Voor hem was het praten zelf niet per se belangrijk. Wat hij specifiek wilde, was liefde uiten naar zijn partner. Daar hebben ze aan gewerkt, zodat hij uiteindelijk al zingend ‘Ik hou van jou’ kon zeggen. Dat vind ik een heel mooie anekdote, omdat het laat zien hoe veel iets kan betekenen dat voor anderen zo klein lijkt.”

Er zijn dingen die u thuis kunt doen
Muziek luisteren en maken kan eigenlijk bijna nooit kwaad. Op sommige momenten, zoals tijdens het eten, is extra afleiding wellicht niet gewenst. Meestal zal het echter de gemoedstoestand verbeteren. Het kan zijn dat een persoon met alzheimer al heel veel baat heeft bij het hebben van een muziekbron- radio, iPod, cd-speler. Als je iemand muziek laat luisteren, moet dit wel echt afgestemd zijn op wat de persoon graag luistert. Het zal namelijk vaak averechts werken om iemand die van klassieke muziek houdt naar volksliedjes te laten luisteren. Over het maken van een goede selectie muziek kunt u op dementie.nl meer informatie vinden. 

Meer over muziektherapie
Als u meer over muziektherapie wil weten, is een goed boekje om te lezen “Muziek en Bewegen bij Dementie”. Verder zijn er veel websites die meer informatie verschaffen:

• Bent u op zoek naar een muziektherapeut, dan kunt u alle muziektherapeuten in uw regio vinden via vaktherapie.nl.
• Specifieke vergoedingen voor vaktherapie kunt u vinden bij de ZorgWijzer.
• Op de website muziektherapie.nl vindt u meer informatie over wat u met muziek kan doen.
• De documentaire Alive Inside laat zien wat de impact van muziek kan zijn op het leven van mensen met dementie en is op dit moment op Netflix te bekijken.

Bron: Alzheimer-Nederland/ Robin Goudeketting